Opadająca stopa, znana również jako porażenie nerwu strzałkowego, to zaburzenie funkcji mięśni odpowiedzialnych za unoszenie stopy w czasie chodu. Objawia się trudnością lub niemożnością uniesienia przodostopia, co powoduje charakterystyczny sposób chodzenia – z wysokim unoszeniem kolan, by uniknąć zahaczenia palcami o podłoże. Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań terapeutycznych przy tym schorzeniu jest orteza AFO (ang. Ankle-Foot Orthosis), czyli orteza stawu skokowo-stopowego.
Czym jest opadająca stopa?
Opadająca stopa to objaw, nie choroba sama w sobie. Wynika z osłabienia lub porażenia mięśni odpowiedzialnych za zgięcie grzbietowe stopy, czyli głównie mięśnia piszczelowego przedniego oraz mięśni strzałkowych. Najczęściej dochodzi do tego na skutek:
- uszkodzenia nerwu strzałkowego wspólnego,
- urazów mechanicznych,
- chorób neurologicznych (np. stwardnienia rozsianego, udaru mózgu, stwardnienia zanikowego bocznego – SLA),
- neuropatii cukrzycowej,
- dyskopatii lędźwiowej z uciskiem na korzenie nerwowe,
- powikłań po zabiegach operacyjnych w obrębie kończyn dolnych.
Objawy opadającej stopy obejmują m.in. ciągnięcie stopy po podłożu, zaburzenie równowagi, niestabilność w stawie skokowym oraz zwiększone ryzyko upadku.
Na czym polega działanie ortezy AFO?
Orteza typu AFO to zewnętrzne, sztywne lub półsztywne zaopatrzenie ortopedyczne, które stabilizuje staw skokowy i stopę, utrzymując ją w pozycji zgięcia grzbietowego. Dzięki temu użytkownik może wykonywać bezpieczny, bardziej naturalny krok, bez ryzyka potknięcia się o opadającą stopę.
Ortezy AFO wykonywane są z tworzyw sztucznych, włókien węglowych lub innych materiałów kompozytowych. Ich zadaniem jest:
- podtrzymywanie stopy w odpowiedniej pozycji podczas chodu,
- ograniczenie nieprawidłowych ruchów stawu skokowego,
- wspomaganie powrotu funkcji kończyny dolnej,
- poprawa ergonomii chodu i zmniejszenie wysiłku włożonego w poruszanie się,
- zapobieganie przykurczom i dalszym deformacjom stopy.
Kiedy stosowanie ortezy AFO jest konieczne?
Decyzja o zastosowaniu ortezy AFO powinna być podjęta przez lekarza specjalistę (ortopedę, neurologa lub rehabilitanta) po przeprowadzeniu dokładnej diagnostyki. Wskazania do jej stosowania zależą od przyczyny opadającej stopy, stopnia uszkodzenia nerwów i mięśni oraz możliwości pacjenta w zakresie rehabilitacji.
1. Brak kontroli nad unoszeniem stopy
Najważniejszym wskazaniem do zastosowania AFO jest sytuacja, w której pacjent nie jest w stanie aktywnie unosić przodostopia, co znacząco utrudnia chodzenie i zagraża jego bezpieczeństwu. Orteza podtrzymuje stopę w pozycji funkcjonalnej, umożliwiając bardziej płynny i kontrolowany chód.
2. Brak postępów w rehabilitacji
Jeśli mimo intensywnej fizjoterapii i leczenia zachowawczego nie następuje poprawa funkcji mięśni odpowiedzialnych za zgięcie grzbietowe stopy, konieczne może być wdrożenie AFO jako środka kompensacyjnego.
3. Choroby neurologiczne o przewlekłym przebiegu
W chorobach takich jak stwardnienie rozsiane, SLA czy mózgowe porażenie dziecięce (MPD), w których nie ma perspektyw na powrót pełnej funkcji stopy, orteza AFO może stanowić długoterminowe rozwiązanie wspomagające mobilność.
4. Po przebytym udarze mózgu
W wielu przypadkach udaru mózgu dochodzi do jednostronnego osłabienia mięśni kończyny dolnej, co prowadzi do opadania stopy. AFO może być stosowana zarówno w okresie ostrym, jak i w późniejszej rehabilitacji, aby zapobiec upadkom i poprawić jakość życia pacjenta.
5. Przy dużym ryzyku upadku
Pacjenci z zaburzeniami równowagi i stabilności, u których opadająca stopa zwiększa ryzyko potknięcia i upadku, powinni jak najszybciej zostać zaopatrzeni w AFO w celu poprawy bezpieczeństwa chodu.
Rodzaje ortez AFO stosowanych przy opadającej stopie
Dostępne na rynku ortezy AFO różnią się konstrukcją, materiałem oraz zakresem funkcji. Wybór odpowiedniego modelu zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz oceny specjalisty.
Najczęściej stosowane typy ortez AFO:
- Sztywne AFO – wykonane z twardego tworzywa, zapewniają pełną stabilizację stawu skokowego i utrzymują stopę w jednej pozycji. Stosowane przy całkowitym braku zgięcia grzbietowego.
- Półsztywne AFO (dynamiczne) – umożliwiają niewielki zakres ruchu w stawie skokowym. Stosowane przy częściowej aktywności mięśniowej.
- Ortezy z włókna węglowego – lekkie i elastyczne, sprzyjają bardziej naturalnemu chodu, oferują wsparcie dynamiczne.
- Ortezy modularne – pozwalają na regulację kąta zgięcia oraz stopnia sztywności w zależności od postępu leczenia.
Korzyści ze stosowania AFO
Stosowanie ortezy AFO może znacząco poprawić funkcjonowanie pacjenta i jego codzienne życie. Do głównych korzyści należą:
- poprawa bezpieczeństwa chodu i zmniejszenie ryzyka upadków,
- lepsze wyważenie i postawa ciała,
- możliwość samodzielnego poruszania się,
- zmniejszenie bólu i napięcia mięśniowego,
- poprawa efektywności rehabilitacji.
Kiedy AFO nie jest zalecana?
W niektórych przypadkach stosowanie AFO może być przeciwwskazane lub nieefektywne, np.:
- u pacjentów z bardzo dużymi przykurczami i deformacjami stopy – wymagana jest wtedy indywidualnie zaprojektowana orteza lub interwencja chirurgiczna,
- w przypadku niewydolności mięśniowej obejmującej całą kończynę dolną – AFO może nie wystarczyć jako wsparcie,
- gdy pacjent nie współpracuje w zakresie noszenia ortezy (np. w demencji, otępieniu) – może dojść do niewłaściwego użycia.
Rola fizjoterapii i monitorowania postępów
Choć AFO odgrywa ważną rolę w kompensacji opadającej stopy, nie zastępuje leczenia przyczynowego ani rehabilitacji. Regularna fizjoterapia ma na celu poprawę siły mięśniowej, koordynacji i zakresu ruchu. W wielu przypadkach możliwe jest stopniowe ograniczanie stosowania ortezy w miarę poprawy stanu funkcjonalnego pacjenta. Specjalista powinien również okresowo oceniać dopasowanie AFO do zmieniających się potrzeb pacjenta, a w razie potrzeby dostosować lub wymienić urządzenie.
Podsumowanie
Orteza AFO stanowi skuteczne i sprawdzone rozwiązanie w leczeniu opadającej stopy, szczególnie w przypadkach trwałego osłabienia lub porażenia mięśni odpowiedzialnych za unoszenie stopy. Jej zastosowanie pozwala poprawić bezpieczeństwo, jakość chodu oraz samodzielność pacjenta. O konieczności noszenia AFO decyduje lekarz na podstawie przyczyny schorzenia i stopnia zaburzenia funkcji kończyny. W połączeniu z dobrze prowadzoną fizjoterapią, orteza AFO może znacząco zwiększyć komfort życia i przeciwdziałać dalszym powikłaniom neurologicznym i ortopedycznym.
Przeczytaj także ➡ https://drzewokorzysci.pl/aktywna-orteza-vs-tradycyjna-orteza-co-wybrac-przy-opadajacej-stopie/
