Proteza zębowa powinna stabilnie przylegać do podłoża protetycznego, nie przesuwać się podczas mówienia ani jedzenia i nie powodować bólu. Z czasem warunki w jamie ustnej mogą się jednak zmieniać. Dochodzi między innymi do stopniowego zaniku kości wyrostka zębodołowego oraz zmian w obrębie błony śluzowej. W rezultacie proteza, która wcześniej była dobrze dopasowana, zaczyna tracić stabilność.
Podścielenie protezy polega na uzupełnieniu jej wewnętrznej powierzchni materiałem, który pozwala ponownie dopasować ją do aktualnego kształtu podłoża protetycznego. Zabieg nie jest potrzebny w każdym przypadku, jednak określone objawy powinny skłonić pacjenta do konsultacji z lekarzem dentystą.
Proteza zaczyna się przesuwać
Jednym z najbardziej charakterystycznych sygnałów jest utrata stabilności protezy. Może ona poruszać się podczas mówienia, śmiechu, ziewania lub żucia. Pacjent może mieć wrażenie, że proteza unosi się, obraca albo odkleja od podłoża.
Przesuwanie się protezy najczęściej wynika z powstania wolnej przestrzeni pomiędzy jej płytą a błoną śluzową. Oznacza to, że kształt podłoża protetycznego zmienił się od czasu wykonania uzupełnienia. Podścielenie może wówczas poprawić przyleganie protezy i przywrócić jej stabilność.
Pogarsza się utrzymanie protezy
Proteza wymagająca podścielenia może łatwiej wypadać lub odrywać się od podłoża. Problem jest szczególnie zauważalny w przypadku protezy całkowitej górnej, która powinna utrzymywać się między innymi dzięki szczelnemu przyleganiu do tkanek.
Jeżeli pacjent coraz częściej używa kremu mocującego albo potrzebuje większej ilości preparatu niż wcześniej, może to świadczyć o pogorszeniu dopasowania. Środki mocujące nie powinny zastępować prawidłowego dopasowania protezy. Mogą jedynie czasowo poprawiać jej utrzymanie.
Pojawia się ból podczas jedzenia
Niedopasowana proteza przenosi siły żucia w sposób nierównomierny. Zamiast rozkładać nacisk na większej powierzchni, może uciskać tylko wybrane miejsca. Powoduje to ból podczas gryzienia, żucia lub zaciskania zębów.
Dolegliwości mogą występować miejscowo, na przykład po jednej stronie jamy ustnej, albo obejmować większy obszar. Jeżeli proteza wcześniej nie powodowała bólu, a problem pojawił się po pewnym czasie użytkowania, warto sprawdzić, czy nie doszło do zmiany warunków podłoża protetycznego.
Na błonie śluzowej powstają otarcia i odgniecenia
Przesuwająca się proteza może ocierać błonę śluzową i powodować jej podrażnienie. W jamie ustnej mogą pojawić się zaczerwienienia, bolesne miejsca, drobne nadżerki lub odgniecenia odpowiadające krawędzi protezy.
Do objawów, które mogą wskazywać na potrzebę korekty lub podścielenia, należą:
- nawracające otarcia w tych samych miejscach,
- pieczenie lub tkliwość pod protezą,
- bolesność nasilająca się podczas jedzenia,
- widoczne ślady ucisku po zdjęciu protezy,
- trudności z ponownym założeniem protezy z powodu bólu.
Takich zmian nie należy samodzielnie korygować przez piłowanie lub szlifowanie protezy. Może to pogorszyć jej dopasowanie i utrudnić późniejszą naprawę.
Pod protezę dostają się resztki jedzenia
Jeżeli między protezę a błonę śluzową regularnie przedostają się resztki pokarmowe, może to oznaczać, że uzupełnienie nie przylega już szczelnie do podłoża. Problemowi często towarzyszy dyskomfort, uczucie kłucia oraz konieczność zdejmowania i czyszczenia protezy po każdym posiłku.
Częste gromadzenie się jedzenia pod protezą jest typowym objawem powstania szczeliny pomiędzy płytą protezy a tkankami jamy ustnej. Podścielenie może tę przestrzeń zmniejszyć, o ile sama konstrukcja protezy pozostaje prawidłowa.
Zmienia się sposób mówienia
Luźna proteza może wpływać na wymowę. Pacjent może zacząć seplenić, niewyraźnie wymawiać niektóre głoski lub odczuwać potrzebę kontrolowania protezy językiem podczas mówienia.
Zmiana wymowy nie zawsze oznacza konieczność podścielenia, zwłaszcza bezpośrednio po otrzymaniu nowej protezy, gdy trwa okres adaptacji. Jeżeli jednak trudności pojawiają się po dłuższym okresie prawidłowego użytkowania, mogą wskazywać na utratę stabilności uzupełnienia.
Trudniej jest gryźć i rozdrabniać pokarm
Niedopasowana proteza może przesuwać się pod wpływem nacisku, przez co pacjent zaczyna unikać twardszych produktów albo żuje wyłącznie jedną stroną. Czasami pojawia się także uczucie, że zęby protezy nie stykają się tak jak wcześniej.
Pogorszenie sprawności żucia może wynikać z utraty podparcia protezy. Podścielenie pozwala ponownie ustabilizować jej płytę, ale przed zabiegiem lekarz powinien również ocenić zwarcie, stan zębów sztucznych oraz konstrukcję całego uzupełnienia.
Twarz wygląda inaczej po założeniu protezy
Zmiana podłoża protetycznego może wpływać na położenie protezy, a pośrednio także na wygląd dolnej części twarzy. Pacjent może zauważyć gorsze podparcie warg, pogłębienie bruzd wokół ust albo nierównomierne ułożenie protezy.
Nie każdą zmianę wyglądu można skorygować przez podścielenie. Jeżeli zęby protezy są znacznie starte, wysokość zwarcia jest nieprawidłowa albo materiał protezy jest zużyty, konieczne może być wykonanie nowego uzupełnienia.
Proteza wymaga coraz częstszego poprawiania językiem
Ciągłe dociskanie, przygryzanie lub poprawianie protezy językiem często odbywa się odruchowo. Pacjent próbuje w ten sposób utrzymać ją we właściwym położeniu.
Taki nawyk może prowadzić do napięcia mięśni, zmęczenia, podrażnienia języka oraz pogorszenia komfortu mówienia. Jeżeli proteza wymaga stałej kontroli mięśniowej, jej dopasowanie powinno zostać ocenione w gabinecie stomatologicznym.
Kiedy podścielenie może nie wystarczyć?
Podścielenie jest możliwe wtedy, gdy proteza ma prawidłową konstrukcję, nie jest poważnie uszkodzona, a jej zęby i zwarcie nadal spełniają swoją funkcję. Nie rozwiąże jednak każdego problemu.
Wykonanie nowej protezy może być potrzebne, gdy:
- proteza jest pęknięta lub wielokrotnie naprawiana,
- zęby sztuczne są znacznie starte,
- zwarcie jest nieprawidłowe,
- kształt lub zasięg płyty protezy są niewłaściwe,
- uzupełnienie jest znacznie zużyte,
- doszło do dużych zmian anatomicznych w jamie ustnej.
Ostateczną decyzję podejmuje lekarz po zbadaniu jamy ustnej i ocenie protezy. Czasami przed podścieleniem konieczne jest wyleczenie podrażnień, stanów zapalnych lub zakażeń błony śluzowej.
Objawy, których nie należy ignorować
Na konsultację warto zgłosić się przede wszystkim wtedy, gdy proteza zaczyna się przesuwać, wypada podczas mówienia, powoduje ból, pozostawia odgniecenia albo przepuszcza pod swoją powierzchnię resztki jedzenia. Istotnym sygnałem jest również nagła potrzeba częstszego używania kremu mocującego.
Dobrze wykonane podścielenie może poprawić stabilność protezy, ograniczyć urazy błony śluzowej i ułatwić jedzenie. Nie powinno być jednak wykonywane samodzielnie ani traktowane jako sposób na naprawę każdej zużytej protezy. Najważniejsza jest ocena, czy problem wynika wyłącznie ze zmiany kształtu podłoża protetycznego, czy też całe uzupełnienie wymaga wymiany.
